Zawory motylkowe

Gdy przepływ medium trzeba odcinać szybko, a w rurociągu brakuje miejsca na rozbudowaną armaturę, klasyczne rozwiązania nie zawsze są wygodne. W takich zastosowaniach zawór motylkowy, nazywany też przepustnicą, pozwala uprościć układ, bo zamyka lub otwiera przelot po obrocie dysku o zaledwie 90°. Sprawdza się w instalacjach wodnych, gazowych, wentylacyjnych i przemysłowych, w których liczą się szczelność, mała masa i krótka długość zabudowy.

Co daje zawór motylkowy w rurociągu?

W praktyce zawór motylkowy łączy funkcję odcinania i regulacji przepływu. Najczęściej występuje w wersji kołnierzowej, międzykołnierzowej lub typu lug, więc łatwo dopasować go do sposobu montażu i późniejszego serwisu. Takie rozwiązanie znajduje zastosowanie w przemyśle spożywczym, chemicznym, petrochemicznym, farmaceutycznym, w energetyce oraz w systemach przesyłu gazów, cieczy i pyłów.

Jak działa zawór motylkowy i kiedy warto go wybrać?

W korpusie zaworu pracuje obrotowy dysk osadzony na wale. Jeden koniec wału zaworu jest ułożyskowany w korpusie, a drugi łączy się z pokrętłem albo napędem, dlatego pełne zamknięcie lub otwarcie następuje po ćwierci obrotu. Taki mechanizm sprawdza się tam, gdzie potrzebna jest szybka reakcja instalacji, niewielkie straty ciśnienia w pozycji otwartej i kompaktowa zabudowa. Z tego powodu zawór motylkowy bywa wybierany zamiast zasuwy lub zaworu kulowego przy większych średnicach DN oraz tam, gdzie masa armatury ma znaczenie.

Jak dobrać wykonanie do medium i warunków pracy?

Przy doborze liczy się nie sama średnica, lecz zgodność z projektem instalacji oraz warunkami pracy. Rodzaj medium, temperatura, ciśnienie robocze, wymagana szczelność oraz warunki serwisowe decydują o materiale korpusu, dysku, uszczelnienia i sposobie sterowania. W środowiskach zagrożonych wybuchem dochodzą wymagania dotyczące stref ATEX.

Materiał, uszczelnienie i parametry DN/PN w praktyce

W typowych zastosowaniach korpus zaworu i dysk wykonuje się z żeliwa albo ze stali nierdzewnej. Żeliwo pozwala utrzymać rozsądny koszt zakupu, a stal nierdzewna lepiej znosi korozję i kontakt z mediami agresywnymi. Konstrukcja współśrodkowa sprawdza się przy standardowych parametrach, natomiast wersja podwójnie lub potrójnie niewspółśrodkowa, czyli z osią wału przesuniętą względem środka dysku, zmniejsza tarcie uszczelnienia i lepiej pracuje przy wyższej temperaturze albo ciśnieniu.

Dobór zawsze zaczyna się od sprawdzenia zgodności z projektem instalacji oraz ze średnicą nominalną DN i ciśnieniem nominalnym PN. Wersja kołnierzowa daje sztywne połączenie, międzykołnierzowa ogranicza masę i długość zabudowy, a typ lug z gwintowanymi otworami montażowymi ułatwia konfiguracje, w których znaczenie ma serwisowanie odcinka rurociągu. Przy doborze uszczelnienia najczęściej bierzemy pod uwagę:

• EPDM do instalacji wodnych i ogrzewniczych
• NBR do olejów i tłuszczów
• Viton do chemikaliów i podwyższonych temperatur
• PTFE do chemikaliów i wysokich temperatur
• silikon do przemysłu spożywczego i farmaceutycznego

Miękkie uszczelnienie z gumy lub tworzywa zapewnia dobrą szczelność w standardowych warunkach pracy. Wersja metalowa lepiej znosi ścieranie i skrajne temperatury. Jeśli instalacja pracuje z chemikaliami lub gazem albo znajduje się w strefie ATEX, możesz przesłać nam parametry DN, PN i rodzaj medium, a dobierzemy właściwy wariant.

Montaż i sterowanie bez błędów

Dobrze dobrany zawór motylkowy nie spełni swojej roli w pełni, jeśli zabraknie właściwego napędu albo poprawnego osadzenia w rurociągu. Montaż zaczyna się od dopasowania typu przyłącza do kołnierzy rurociągu i zapewnienia miejsca na pełny obrót dysku oraz na element sterujący. Przed skręceniem połączenia warto też sprawdzić współosiowość kołnierzy oraz uwzględnić częstotliwość pracy i siłę potrzebną do przestawienia armatury.

Kiedy wystarczy dźwignia ręczna, a kiedy napęd?

Przy prostych układach i umiarkowanej częstotliwości pracy wystarcza dźwignia ręczna. Przy większych średnicach DN wygodniejsza bywa przekładnia ślimakowa, bo zmniejsza siłę potrzebną do sterowania i poprawia kontrolę położenia dysku. Napęd elektryczny, pneumatyczny lub hydrauliczny wybiera się wtedy, gdy sterowanie ma być zdalne, powtarzalne i zintegrowane z automatyką.

Jak rozpoznać zużycie uszczelnienia i zaplanować serwis?

Najczęstsze sygnały zużycia to spadek szczelności przy zamknięciu, większy opór podczas obrotu oraz ślady medium w strefie uszczelnienia. W takiej sytuacji sprawdza się materiał siedziska, stan dysku i wału oraz to, czy armatura jest odpowiednio dobrana do medium, temperatury i ciśnienia. Wyślij zapytanie z parametrami pracy, a przygotujemy zawór motylkowy dopasowany do instalacji i sposobu sterowania.

• Wybieraj zawór motylkowy tam, gdzie liczą się szybkość odcinania przepływu, kompaktowa zabudowa i mała masa armatury.
• Dobieraj wykonanie zaworu do medium, temperatury, ciśnienia oraz parametrów DN/PN, bo o trwałości i szczelności decydują materiał korpusu, dysku i uszczelnienia.
• Dopasuj typ przyłącza i sposób sterowania do instalacji, wybierając wersję kołnierzową, międzykołnierzową lub lug oraz dźwignię, przekładnię albo napęd automatyczny.
• Kontroluj szczelność, opór obrotu i stan uszczelnienia, aby szybko wykryć zużycie i zaplanować serwis bez przestojów instalacji.